راهنمای پیشگیری و درمان علائم آزاردهنده یائسگی

 

راهنمای جلوگیری و درمان سمپتومهای یائسگی
در چند سال گذشته  با افزایش امید به زندگی در کشور ایران  و افزایش درصد افراد سالمند جامعه ، بخشی از این گروه زنان واقع در سنین یائسگی میباشند. در سالهای گذشته درمان هورمونی جایگزین (
HRT: Hormon Replacement therapy) یکی از روشهای رایج درمانی در اکثریت خانم ها در سنین یائسگی محسوب می گردید  که با توجه به یافته های مربوط به تحقیقات سالهای اخیر در این حیطه و دیدگاههای مجامع و کارشناسان در محدودیت انجام درمان هورمونی جایگزین و اختصاص آن به موارد خاص، دستورالعمل حاضر به منظور ایجاد وحدت رویه و جلوگیری از تجویز بی مورد داروهای هورمونی در خانمهای در محدوده سنی مربوطه تدوین شد است.

    


 1-هورمون درمانی جایگزین (HRT) نباید به صورت روتین در تمام خانمها با شروع دوره منوپوز آغاز شود.
۲-  یائسگی یک پدیده فیزیولوژیک است که در اثر آن علائمی زودرس و موقت مثل گرگرفتگی، تعریق شبانه و عوارضی دیررس مثل پوکی استخوان بوجود می آید.
۳- 
درصد بروز علائم ابتدایی دوران منوپوز مثل گرگرفتگی و تعریق شبانه در جوامع و افراد مختلف متغییر بوده و اکثریت زنان بدون هیچگونه مشکلی آن را پشت سر می گذارند.
۴- 
در صورت بروز علائم گر گرفتگی و تعریق شبانه و پس از اطمینان از بروز این علائم بدنبال کمبود هورمونهای استروژن و پروژسترون، در مرحله اول باید به بیمار اطمینان داد که این علائم در اکثر موارد قابل تحمل و زودگذر است و در اغلب موارد نیازمند درمان فارماکولوژیک نیست، بلکه تغییرات شیوه زندگی مثل توقف سیکار کشیدن، افزایش فعالیت فیزیکی مناسب با سن و وضعیت جسمی و رعایت الگوی تغذیه سالم می تواند بطور قابل توجهی  در کنترل نمودن و رفع علائم یائسگی و پیشگیری از بروز بیماریهای مزمن مفید واقع گردد. به طور مثال حذف کافئین و غذاهای پرادویه جهت جلوگیری از بیماریهای قلبی عروقی و مصرف رژیم های غذایی حاوی کلسیم جهت جلوگیری از پوکی استخوان مفید می باشد.
۵-
انتخاب اول در درمان خشکی واژن و علائم اوروژنیتال ناشی از آتروفی واژن، افزایش فعالیت فیزیکی متناسب، انجام ورزشهای موضعی (ورزش تقویت عضلات کف لگن) و استفاده از لوبریکانت های ساده واژینال می باشد که در بسیاری از موارد پاسخ مناسب را فراهم می کند و در مواردی که پاسخ مناسب پدید نیاید و مشکل بیمار ادامه یابد استفاده از نوع غیرخوراکی و موضعی استروژن بصورت کرم واژینال درمان ارجح می باشد.
۶- امروز جهت درمان و پیشگیری از پوکی استخوان قدم اول اصلاح روش زندگی مثل توقف سیگار کشیدن، اصلاح الگوی تغذیه، مصرف مکمل های کلسیمی و ویتامین D
و انجام ورزشهای متناسب با سن است. سپس در صورت نیاز به تجویز قدم های بعدی درمان های فارماکولوژیک، انتخاب اول مصرف ترکیبات غیر هورمونی مثل بی فسفوناتها بوده و هورمون درمانی در درجه بعدی انتخاب قرار می گیرد.
۷- در اقلیت بیماران که ممکن است نیازمند HRT باشند درمان کوتاه مدت Short term (کمتر از ۵ سال) درمان انتخابی جهت رفع سمپتوم های منوپوز مثل گرگرفتگی، و تعریق شبانه و سایر علائم مربوطه است که لزوم تجویز این نوع درمان در بیماران انتخاب شده در مواردیکه پاسخ مناسب به انجام شیوه های غیردارویی پدید نیاید با نظر پزشک و پس از بررسیهای جامع مجاز خواهد بود.
۸-  موکداً اعلام می شود که انجام HRT به صورت طولانی مدت Long term ( به مدت ۵
سال یا بیشتر) به علت افزایش خطر ابتلا به کانسر پستان، ترومبوآمبولی وریدی، بیماری کرونری قلب و … مگر در موارد محدود و انتخاب شده تحت نظارت پزشک توصیه نمی شود.
۹-  با توجه به اینکه فواید قطعی HRT رفع سمپتوم های منوپوز و جلوگیری از پیشرفت پوکی استخوان است ولی خطرات قطعی آن افزایش احتمال ابتلا به کانسراندومتر و ترومبوآمبولی وریدی و خطرات احتمالی آن افزایش ریسک کانسر پستان و بیماری کیسه صفرا است، لازم است در صورت تشخیص پزشک در جهت نیاز و لزوم استفاده از HRT فقط در بیماران انتخاب شده با توجه به بیماری های زمینه ای و موارد خطرزا در هر فرد ارزیابی جامع در جهت تعیین مضرات و فواید احتمالی صورت گیرد و HRT
تجویز شود.
۱۰- امروزه در اثرات مفید HRT در بیماریهای قلبی - عروقی، اختلاف نظر وجود دارد و از آنجا که در مواردی نیز این اعتقاد وجود دارد که ریسک ایجاد این دسته بیماریها تحت HRT افزایش می یابد، جهت پیشگیری از مشکلات و حوادث قلبی عروفی، دیگر توصیه مستقلی جهت کاربرد HRT وجود ندارد و در این زمینه حتی لازم است نسبت به خطرات احتمالی HRT در بیماران مستعد بیماری قلبی عروقی احتیاط لازم نیز صورت پذیرد.
۱۱- قبل از انجام درمان هورمونی جایگزین در بیماران کاندید دریافت این درمان باید از مرتبط بودن علائم تحت درمان با کمبود هورمونی ناشی از یائسگی اطمینان حاصل شده باشد. در صورت شک به وجود ارتباط میان علائم با سایر بیماریهای زمینه ای و یا سایر علل زمینه ساز، بررسی جامع و درمان علت اصلی ضروری است.
۱۲- 
قبل از آغاز درمان پزشک باید تمام منافع و خطرات ناشی از هورمون درمانی جایگزین را با بیمار به تفضیل مطرح نماید و بیمار نیز باید جهت شروع درمان هورمونی رضایت خود را اعلام نماید.
۱۳- با توجه به این که متوسط کلسیم دریافتی در رژیم روزانه هر زن ۵۰۰ میلی گرم است، در خانم های تحت درمان با استروژن حداقل مصرف کلسیم مکمل برابر ۵۰۰ میلی گرم خواهد بود و در خانم هایی که تحت درمان استروژن نیستند، تجویز روزانه حداقل ۱۰۰۰ میلی گرم کلسیم تکمیلی (به صورت ۲ وعده ۵۰۰ میلی گرمی) همراه با دوز مکمل ویتامین D (۴۰۰
واحد روزانه) توصیه می گردد.
۱۴- 
از آنجا که افزایش قابل توجه در تراکم استخوانی و توده اسکلتی در دوران رشد و سنین باروری اثر پیشگیری کننده و حفاظتی در برابر استئوپروز دارد، توصیه میشود پزشکان با توجه به وضعیت اجتماعی - اقتصادی و احتمال وجود کمبود دریافت کلسیم و ویتامین ها در تمام سنین علاوه بر انجام آموزش ها توصیه های لازم در صورت لزوم به رفع این نقیصه در بیماران اقدام نمایند.
۱۵- مسئولیت تخصصی درمان HRT به عهده پزشک متخصص زنان و زایمان است و با توجه به اینکه بیمار قبل از درمان و در حین درمان نیاز به معاینات دوره ای ژنیکولوژی و پستان دارد، بدیهی است در مواردیکه همکاران سایر رشته های پزشکی به نوعی در معالجه این بیماران شرکت دارند، لازم است که قبل از هرگونه اقدام درمانی و نیز در طی دوره درمان HRT نظریه مشورتی متخصصین زنان و زایمان را اخذ نمایند.

          منبع : سایت پزشکان بدون مرز